تبلیغات
ولای حیدر - پشت پرده سریال عمر فاروق
تاریخ : جمعه 17 شهریور 1391 | 08:45 ب.ظ | نویسنده : سفیر شیدایی
«سرگرمی» این روزها بازار داغ و گسترده‌ای پیدا كرده است. پس از سپری شدن دوران طولانی تسلط «نوارهایVHS » بر صنعت غیررسمی سرگرمی، چند سالی است با كمك تكنولوژی جدید، علاقه‌مندان می‌توانند علاوه بر فیلم‌های خارجی، سریال‌های تلویزیونی را نیز بر روی DVD تماشا كنند و ساعت‌ها، روزها و هفته‌هایی بسیار طولانی مخاطب سریال‌های خارجی شوند؛ سریال‌هایی كه به واسطه برخورداری از زیرنویس فارسی طیف گسترده‌تری از مخاطبان را حتی در میان طبقات عادی و نه چندان فرهیخته جامعه درگیر خود می‌كند و ساعت‌ها آنها را در پای رایانه و تلویزیون سرگرم می‌كند.

در سال‌های اخیر بازار سریال‌های خارجی با ورود «شبكه‌های ماهواره‌ای فارسی زبان» ماهیت عجیبی پیدا كرده و با اضافه شدن حجم فراوانی از شبكه‌هایی كه برای فارسی‌زبانان سریال پخش می‌كنند، جبهه‌ای تازه در مقابل رسانه‌ها باز شده است.

ماه رمضان امسال پخش سریالی ۳۰ قسمتی از یك شبكه ماهواره‌ای بحث‌ها و اظهارنظرهای مختلفی را در جامعه به‌وجود آورد. این سریال با نام اختصاصی «عمر» و با موضوع زندگی خلیفه دوم محصول گروه شبكه‌های mbc بود و طبق خبرهای قبلی قرار بود با زیر نویس فارسی از شبكه «ام‌بی‌سی پرشیا» نیز پخش شود اما چنین اتفاقی رخ نداد هرچند پخش آن به زبان عربی نسبتاً قابل فهم برای ایرانیان از چند شبكه عرب زبان مخاطبانی را به دنبال خود داشت. بررسی صفحات رسانه‌های خبری و سایت‌های اینترنتی نشان می‌دهد این مخاطبان نسبتاً قابل تأمل بوده‌اند.

روزنامه جوان بر حسب وظیفه رسانه‌ای خود به این موضوع در مطالب گوناگون پرداخت و در زمان پخش این سریال به شكلی جدی این موضوع را مورد توجه قرار داد اما جای خالی یك نقد و بررسی درخصوص این سریال بسیار خالی بود.

طی بررسی‌های صورت گرفته از میان دست‌اندركاران هنرهای تصویری در ایران سرانجام پای صحبت «سید سعید صدرزاده» نشستیم. او از معدود افرادی است كه این سریال را به صورت كامل دنبال كرده است. این روحانی در سه زمینه «علوم دینی»، «تاریخ» و «سینما» دارای تحصیلات آكادمیك است. ساخت فیلم‌ها و كلیپ‌های گوناگون و نیز اجرای چندین نمایشنامه از جمله سوابق وی است كه آخرین اثر وی نمایشی با نام «زینب سلام الله علیها» بود كه بهمن سال گذشته به روی صحنه رفت.

در كنار همه این موارد دوستی نزدیك وی با گروه فراوانی از علمای اهل سنت نیز از دلایل مهمی است كه سبب شده تا درخصوص این سریال با وی به گفت‌وگو بنشینیم.

كنجكاوی‌های ایرانیان درخصوص شخصیت «عمر»

عمر یا همان خلیفه دوم و چهره‌های مورد وثوق اهل سنت، شخصیتی شناخته شده برای اغلب ایرانیان است. در تاریخ ایران از او با نام «فاتح ایران» نام برده شده است. در دوره او بود كه مسلمین با عبور از مرزهای جغرافیایی وارد ایران شدند و با در هم شكستن آخرین مقاومت‌های حكومت رو به اضمحلال ساسانی، آخرین بازمانده‌های این حكومت را تار و مار كرده و اسلام را بر ایران حاكم كردند.

در روایت‌های تاریخی نزدیك به نویسندگان ملی‌گرای ایرانی، روایت‌های عجیب و تكان‌دهنده‌ای از حمله اعراب به ایران منتشر شده و گاه این حمله را زمینه از میان رفتن علم و دانش در ایران برشمرده‌اند كه البته این روایت‌ها واقعی و مستند نیست. ضمن اینكه در اغلب روایت‌ها صرفاً حمله اعراب به ایران دیده می‌شود و اشاره‌ای به فساد فراوان دستگاه ساسانی، تسلط مغولها بر اركان حكومت در آن دوره و نقش آن در اضمحلال حكومت و كلاً مشكلات داخلی حكومت ایران كه منجر به سقوط دولت ساسانی شد نمی‌شود اما همین دلایل كافی است تا پخش سریالی با این مضمون، حداقل كنجكاوی قشر كتابخوان و علاقه‌مند به تاریخ را برای تماشای روایتی عربی از این موضوع ایجاد كند.

 قتل خلیفه دوم به دست یك ایرانی به نام «ابو لولو» هم انگیزه دیگری است كه سبب می‌شود تا پخش این اثر در ماه رمضان با پیگیری گروهی از مخاطبان همراه شود.

سریال را چه كسانی ساختند؟

این سریال محصول شركت MBC است كه توسط «شیخ ولید بن ابراهیم آل ابراهیم» اداره می‌شود. این فرد كمتر در رسانه‌ها حضور می‌یابد و تلاش می‌كند شخصیتی معتدل از خود نشان دهد. شبكه «الرساله» نیز شبكه‌ای دینی و مذهبی است كه توسط وی راه‌اندازی شده تا به نوعی تعادل را در فعالیت‌های رسانه‌ای‌اش ایجاد كند اما این شخصیت ماهیتی وهابی دارد و در جای‌جای سریال نیز این گرایش به چشم می‌خورد.

دست‌اندركاران و سازندگان این اثر نمایشی، پیش از آغاز پخش آن در توصیف این اثر گفتند: «این مجموعه نمایشی تلویزیونی از آن سو اهمیت دارد كه نمایشگر راه و روش عملی عمر بن الخطاب و شخصیت وی است كه نقشی استثنایی در تاریخ دعوت به اسلام و تأسیس كشوری اسلامی ایفا كرد.»

اما آیا آنچه در این سریال به تصویر كشیده شده با واقعیت انطباق دارد؟ پاسخ این سؤال از نظر «سید سعید صدرزاده» مثبت نیست. او معتقد است این سریال تصویری خشن از جامعه مسلمانان نشان می‌دهد كه در شرایط امروز به نفع مسلمین نیست.

صدرزاده برای تشریح منظور خود به نمایش جنگ‌های متعدد در این سریال اشاره می‌كند كه منجر به فتح سرزمین‌های جدید می‌شود. او در ادامه با مقایسه كلی این سریال با فیلم، ساخته شده توسط مصطفی عقاد می‌گوید: «در آن فیلم چند جنگ خاص و محدود همچون احد، خیبر و فتح مكه نمایش داده شد كه طی آن مسلمانان در حقیقت دفاع كردند نه جنگ، اما در این سریال به دلیل كثرت جنگ‌های به نمایش درآمده، تصویری كه در ذهن مخاطب شكل می‌گیرد این است كه انگار اسلام فقط به دنبال گسترش با زبان شمشیر بوده است!»

صدرزاده در ادامه اضافه می‌كند: «در فیلم مرحوم مصطفی عقاد، ابوسفیان در زمان فتح مكه جمله‌ای بسیار جالب بیان می‌كند. او می‌گوید: محمد از دل‌ها نفوذ می‌كند نه از دیوارها! اما در سریال عمر مسلمانان همیشه از دیوارها نفوذ می‌كنند و این همان چیزی است كه برای مخالفان اسلام دستاویز بسیار خوبی برای تخطئه این دین است. در بخشی از همین سریال، وقتی به خلیفه دوم خبر كشته شدن تعداد زیادی از افراد داده می‌شود با آرامش با مسئله برخورد می‌كند و می‌گوید: الحمدلله! او اصلاً از شنیدن چنین خبری متأثر نمی‌شود و چنین جزئیاتی در كنار هم سبب می‌شود مخاطب‌ غربی كه احتمالاً مخاطب چنین اثری است، با خودش فكر كند انگار تروریسمی كه در دنیا به مسلمانان نسبت داده می‌شود حرف بی‌ربطی نیست!»

تغییر و دستكاری در تاریخ

«نادیده گرفتن برخی شخصیت‌ها» و «سفید نمایی برخی شخصیت‌های سیاه و خاكستری» دو نكته محوری در این سریال است.در این سریال برخی شخصیت‌های تاریخی همچون حضرت زهرا(س) كه شخصیتی محوری و مؤثر در آن دوره بوده اصلاً دیده نشده و برخی شخصیت‌ها همچون هند جگرخوار و خالدبن ولید به شدت سفیدنمایی شده است. او در توضیح این موضوع می‌گوید: «من قصد ندارم این سریال را با «مختارنامه»، «امام علی(ع)» یا دیگر آثار ساخته شده توسط هنرمندان شیعی مقایسه كنم فقط كافی است این سریال را با فیلم «محمد» كه توسط هنرمندی از اهل تسنن ساخته شده مقایسه كرد تا متوجه میزان بالای تحریف‌های موجود در آن شد.

در این سریال اثری از علی بن ابی طالب و فرزندانش به شكل مؤثر دیده نمی‌شود. از شخصیت حمزه نیز تقریباً چندان اثری دیده‌ نمی‌شود حال آنكه در فیلم محمد رسول‌الله(ص) بارها از زبان شخصیت‌های منفی فیلم بیان می‌شود كه محمد رسول خدا، حمزه و علی(ع) سه دشمن كفار هستند اما در این سریال دغدغه تمام كفار و اشراف مكه، عمر و خالد بن ولید است!

نكته جالب دیگر اینكه در فیلم محمد(ص) فقط دو جا نام ابوبكر شنیده می‌شود. یكبار زمانی كه بلال را می‌خرد و دیگر بار در زمانی كه كفار به غار مراجعه می‌كنند اما در این سریال خلیفه اول حضوری پررنگ‌تر از حضرت علی(ع) دارد. شخصیت حضرت زهرا(س) هم چنان نادیده گرفته شده كه انگار اصلاً پیامبر چنین دختری نداشته است! اوج این كار درخصوص شخصیت حضرت علی(ع) است كه همیشه در این سریال در پشت عمر حركت می‌كند و در حادثه رحلت پیامبر(ص) بسیار حضوری اندك دارد. حتی در جایی نشان داده می‌شود كه حضرت علی(ع) گرفتار راهزنان می‌شود و ابوبكر و عمر او را نجات می‌دهند! در كجای تاریخ حضرت علی(ع) گرفتار راهزنان شده است؟! حتی زمانی كه دیگران گرفتار می‌شدند او آنها را نجات می‌داد.

 از خود عمر جمله مهمی نقل شده است كه می‌گوید: «اگر علی نبود، هر آینه عمر هلاك می‌شد». (لولاعلی لهلك العمر) حضرت علی(ع) همیشه برای خلفا مشاور خوبی بود اما در این سریال این موضوع به تصویر كشیده نشده است.»

صدرزاده درخصوص تطهیر شخصیت هند جگرخوار در این سریال نیز می‌گوید: «در فیلم الرساله،(محمدرسول‌‌الله) هند جگرخوار در سكانسی حمزه را خطاب قرار داده و می‌گوید: حمزه ‌ای شكارچی شیر! با ناخن‌های خودم شكارت می‌كنم!

اما همین هند در سریال عمر پس از اجیر كردن وحشی برای شهادت حمزه در چند قسمت بعد تطهیر می‌شود و بت‌ها را می‌شكند كه این مسئله دقیقاً تقلیدی از رفتار زلیخا در سریال یوسف است.

از طرفی دیگر در جنگ اعراب با رومیان، هند در مقابل سربازان عربی كه از میدان نبرد می‌گریزند می‌ایستد و از آنها تقاضا می‌كند تا دوباره به میدان جنگ بازگردند! مشابه چنین صحنه‌ای در فیلم محمد رسول‌الله(ص) وجود دارد اما در آنجا هند در مقابل فرار سربازان فراری از صحنه جنگ بدر چنین واكنشی نشان می‌دهد. به هر حال در این سریال هند به شدت تطهیر شده است تا مخاطب تصور نكند مادر معاویه بن ابی سفیان شخصیتی منفی بوده است!»

صدر در ادامه اضافه می‌كند: «البته در این سریال در خصوص چهره‌های سفید سیاه‌نمایی صورت نگرفته است و ایرادی به اهل بیت وارد نشده است كه البته چنین امری ممكن هم نیست اما سفیدنمایی شخصیت‌های مذكور جای بحث دارد. درخصوص شخصیت عمر نیز نكته جالب توجه این است كه در تمامی سریال و حتی در دوران جوانی این شخصیت عصایی به دست دارد كه به شدت شبیه عصای حضرت موسی در فیلم سیسیل ب. دومیل است.

سؤالی كه برایم پیش آمده این است كه چطور ابوبكر كه از عمر پیرتر است هیچ‌گاه عصا به دست ندارد اما عمر از جوانی عصا در دست دارد؟! از طرف دیگر در همین سریال تصاویری وجود دارد كه پناه بر خدا طی آن ابوبكر بیشتر از رسول خدا صاحب درایت و تدبیر نشان داده شده است.

در قسمت‌های ۱۷ و ۱۸ سریال، در پایان زندگی ابوبكر و پایان خلافت وی، او با حضور در محافل مختلف از جانشین خود حرف می‌زند و حتی با نگارش وصیتنامه‌ای كتبی كه در سطح شهر خوانده می‌شود، از مردم می‌خواهد به عمر اقتدا كرده و برایش از مردم بیعت می‌گیرد.

ابوبكر مدت كوتاهی خلافت كرد و جالب است كه در همین مدت كوتاه نگران این است كه زحمات چندین ساله‌اش را به دست فردی مطمئن بسپارد اما چنین رویه‌ای درخصوص حضرت پیامبر(ص) نمایش داده نمی‌شود و واقعه غدیر هم تحریف می‌شود؛ گویی برای رسول گرامی خدا با آن همه شهدا همچون یاسر، سمیه، حمزه و شهدای احد مهم نبوده كه پس از ایشان چه اتفاقی برای اسلام رخ می‌دهد!

در ادامه همین موضوع، در ماجرای نمایش بنی ثقیفه مباحث افراد حاضر در جلسه حتی به پنج دقیقه هم نمی‌رسد و حتی آنها روی زمین نمی‌نشینند و تقریباً به شكل سرپایی درخصوص انتخاب خلیفه بحث می‌كنند. این نكته بسیار دردناكی است كه در این سریال نمایش داده شده كه برای خلیفه اول، عاقبت دین مهم بوده اما این موضوع برای رسول خدا(ص) مهم نبوده است.

بازتاب‌های سریال در داخل ایران

سریال عمر تقریباً از دو سال قبل برای ایرانیان شركت‌كننده در بازار كن سریالی شناخته شده بود. اوایل اكتبر ۲۰۱۰ پوسترهای این سریال در نمایشگاه كن توزیع و بنرهایش نصب شده بود. جالب توجه‌تر اینكه بنر ورودی ساختمان بازار كن پوستر این سریال بوده و حتی آنوس اولیه‌ای هم از این سریال در آنجا نمایش داده شده بود.

حضور عوامل ایرانی و عمدتاً دست‌اندركاران سریال مختارنامه در ساخت این سریال نیز از موضوع‌های جنجال‌برانگیزی بود كه سبب مطرح شدن نام این سریال در رسانه‌های داخلی شد. «عبدالله اسكندری»، «جلیل فتوحی‌نیا»، «آذر محمدی» و «محمود اردلان» چهار چهره محوری مشترك سریال مختارنامه و عمر هستند كه در سمت‌های مدیر چهره‌پردازی، طراحی صحنه، طراحی لباس و طراحی صحنه‌های جنگی هر دو اثر حضور داشتند.

البته گروه فراوانی از تیم اجرایی سریال مختارنامه در بخش صحنه، لباس و گریم نیز در سریال عمر حضور داشتند كه نام آنها به حدود ۱۵ تن می‌رسد. رسانه‌ای شدن این موضوع سبب بروز واكنش‌های مختلفی در رسانه‌ها شد. «محمود فلاح» تهیه كننده مختارنامه اعلام كرد به خاطر این رفتار، در ساخته‌های بعدی خود از این گروه دیگر استفاده نخواهد كرد.

 حتی صحبت از اخراج و ممنوع الكاری آنها به میان آمد اما مدیر روابط عمومی سازمان صدا و سیما اعلام كرد این افراد در استخدام صدا و سیما نیستند و به همین دلیل امكان برخورد با آنها وجود ندارد.

كارگردان سریال نیز در مصاحبه‌ای اعلام كرد «فكر می‌كردم حضور ایرانی‌ها در این سریال موجب نزدیكی بیشتر ما در این موضوع می‌شود و فكر نمی‌كردم این چنین واكنش‌هایی داشته باشد»!

در میان این هنرمندان عبدالله اسكندری با صدور اطلاعیه‌ای نسبت به رفتار سازندگان این سریال در به تصویر كشیدن چهره حضرت علی(ع) ابراز انزجار كرد و گفت: «كارگردان و دست اندركاران سریال مذكور بر خلاف توافقات قبلی نسبت به تاریخ تحریف صدر اسلام و یكی از بندهای قرارداد منعقده كه مقرر شده بود از نمایش چهره صحابه پیامبر اكرم(ص) خودداری ورزند در اقدامی شیطنت‌آمیز و خلاف قرارداد و اصول حرفه‌ای به این امر مبادرت نموده‌اند. لذا بدین‌وسیله مراتب انزجار و تنفر خود را نسبت به این اقدام موهن اعلام و ضمن عرض ارادت به مقام شامخ ولایت و ساحت بزرگوار علی بن ابی طالب‌(ع) از تحریفات تاریخی هدفمند و سوء كه در راستای اغراض سیاسی مخالفین اسلام ناب انجام پذیرفته است دوری می‌جویم!»

نكته جالب توجه اینكه به گفته بسیاری از مخاطبان حرفه‌ای این سریال، تصویر به نمایش درآمده از حضرت علی(ع) شباهت فراوانی با گریم بازیگر نقش حضرت اباالفضل(ع) دارد كه البته در سریال مختارنامه نمایش داده نشد اما اینكه عبدالله اسكندری نمی‌دانسته در این سریال چهره چه كسی به تصویر كشیده می‌شود اندكی عجیب است!

سرمایه‌گذاری سنگین

سریال عمر اولین پروژه در مجموعه mbc است كه با بودجه باز ساخته شده است. برآورد اولیه برای تولید این اثر حدود ۲۰ میلیون دلار بوده كه البته سقف و محدوده‌ای برای آن تعیین نشده و حالا شنیده می‌شود این رقم به حدود ۵۰ میلیون دلار رسیده است.

این سریال برخلاف آثار تاریخی تلویزیون ایران كه ساخت آنها مدت زمانی بسیار طولانی را طی می‌كنند، در مدتی بسیار كوتاه و مثال‌زدنی ساخته شده‌ كه از این جهت توفیقی برای سازندگان این سریال است.

این سریال با دو سال پیش تولید و هشت ماه تصویربرداری آماده نمایش شده است و بخش عمده‌ای از جلوه‌های ویژه آن از سوی شركت معروف BUF ساخته شده كه جزو شركت‌های مهم خدمات دهنده جلوه‌های ویژه در دنیاست.

البته نمی‌توان منكر حضور عوامل ایرانی در كیفیت تصویری این سریال شد. هرچند اغلب آكساسوار، لباس‌ها و طرح‌های به كار رفته در این سریال همان طرح‌های سریال مختارنامه است اما نگاهی به ساخته‌های پیشین كشورهای عربی در این زمینه نشان می‌دهد اغلب آثار تاریخی آنها در سال‌های گذشته آثاری بسیار ضعیف و گاه متوسط بوده‌اند كه حالا در این سریال به لطف حضور عوامل ایرانی، فضای بهتری پیدا كرده است. به خصوص كه بخش مهمی از داستان هم مربوط به حمله اعراب به ایران می‌شود كه در این سریال با ظرافت و زیبایی خاصی هم در بخش لباس و هم در بخش كاخ‌های ایرانی شاهد تصاویری زیبا و چشم‌نواز هستیم.

صرف چنین هزینه سنگینی البته مخالفت‌های فراوانی را هم به دنبال داشته است. در میان اهل تسنن نمایش چهره خلفا پذیرفتنی نیست و به دلیل نمایش چهره عمر در این سریال، بخش زیادی از اهل تسنن هم به جمع مخالفان این سریال پیوسته‌اند. مثلاً امام جمعه مدینه درباره این سریال گفته است: «سازندگان این سریال مرتكب گناه بسیار بزرگی شده‌اند». یكی از علمای اهل تسنن اردن نیز قاطعانه می‌گوید: «این سریال دروغ محض است!»

صدرزاده كه با اغلب علما، مولوی‌ها، ماموستاهای اهل تسنن ارتباط دارد، درخصوص نظر اهل تسنن ایران نسبت به این سریال می‌گوید: «شیعیان با اهل سنت اختلاف فقهی دارند اما آنچه در این سریال نشان داده شده، نه روایتی از اهل تسنن بلكه روایتی وهابی از وقایع اسلام است كه مورد تأیید علمای اهل تسنن هم نیست. درخصوص نشان دادن چهره‌های خلفا و حضرت علی(ع) در این سریال هم علمای اهل تسنن واكنش نشان داده‌اند.»

آنها از وارونه جلوه دادن حقایق تاریخی در این سریال ناراضی هستند و سال گذشته نیز درخصوص سریال «حسن و حسین» كه از همین شبكه پخش شد معترض شدند. به نظر می‌رسد جهت‌گیری اصلی این سریال و دیگر محصولات این شبكه، حمله به جامعه ۲۰۰ میلیونی شیعه است و به همین دلیل آنها از سال گذشته ماه رمضان را به عرصه‌ای برای جنگ با شیعه تبدیل كرده‌اند و برای این كار هم حاضر به هزینه كردن هستند.»



منبع: سایت تازه



طبقه بندی: مناسبتها، شبهات،