تبلیغات
ولای حیدر - ایثار على(ع)
تاریخ : شنبه 20 خرداد 1391 | 10:40 ب.ظ | نویسنده : سفیر شیدایی
وابستگى انسان به متاع دنیا از خطرهاى بزرگ حركت تكاملى وى می ‏باشد. جاذبه مال و منال و مقام، و آنچه متاع دنیا به حساب می آید انسان را از مسیر خود باز می ‏دارد. وابستگى به دنیا پر خطرترین دام سر راه انسان است. بسیارى این خطر را احساس می كنند. لیكن مهم چاره ‏سازى این مشكل است كه چگونه باید از دام این خطر رهید.

نهاد دین كه رهنمود انسان در ابعاد گوناگون است، در این عرصه هم ضمن شناخت و آگاهى دادن به واقعیت‏ها، راه حل ارائه می دهد. دین وابستگى انسان به مال و متاع دنیا را به عنوان یك واقعیت و بر اساس گرایش طبیعى انسان معرفى می نماید. و براى رهانیدن انسان از این علاقه‏ مندى تلاش می نماید. و راه رهیدن این وابستگى بریدن از دنیا و انفاق عنوان می ‏نماید و به لحاظ شدت این وابستگى رهیدن از این خطر را آن چنان با اهمیت می ‏داند كه جهاد با مال را در كنار جهاد با جان عنوان می نماید: جاهدوا باموالكم و انفسكم (1). هدیه كردن مال در راه خدا همانند هدیه كردن جان در راه خداست.

قرآن افزون بر رهنمود، الگوهایى نیز براى تاثیر گذارى بیشتر ارائه می دهد. و زندگى برگزیدگان را در جلو دیدگان انسان‏ها ترسیم می ‏نماید. آنان كه از انفاق در راه خدا از هیچ تلاشى فروگذار نكردند. آنان كه از بهترین امكانات خود در سخت‏ ترین شرایط در راه خدا گذشتند و در رفتار آنها نه تنها انفاق بلكه فراتر از انفاق ایثار جلوه‏ گر است. با بررسى چند نمونه از رفتار امام همام از خرمن فضایلش خوشه بر می ‏چینیم.

الف: فرزندان على و فاطمه (حسن و حسین) بیمار شدند. به آنها پیشنهاد شد براى بهبودى فرزندانشان نذر كنند. على (ع) و فاطمه (ع) و فضه در درگاه خدا نذر كردند هنگامى كه بر فرزندانشان آفیت‏ حاصل شد، سه روز روزه بگیرند. خداى سبحان نعمت‏ سلامتى را نصیب آنان كرد. اینك آنان باید به نذر خود وفا كنند، لیكن چیزى در خانه على یافت نمی ‏شود. على سه پیمانه جو براى فراهم آوردن نان قرض می ‏كند. سه روز روزه شروع می شود. یك پیمانه آن روز اول آرد و فاطمه (ع) چند گرده نان براى افطار روز اول تهیه می ‏كند. هنگام افطار كه فرا می ‏رسد مسكینى در خانه را می كوبد همه نان‏ها را به وى داده با آب خالص افطار می ‏كنند! روز دوم نیز همانند روز اول بخشى دیگر آرد را براى تهیه افطارى نان تهیه می كنند، و هنگام افطار كه فرا می رسد یتیمى در خانه را می ‏زند. همانند روز اول همه نان‏ها را به یتیم داده با آب خالص افطار می ‏نمایند. و براى روز سوم آماده می شوند روزه بگیرند. در هنگام افطار روز سوم كه همانند روزهاى پیش چند گرده نان تهیه می ‏شود، ناگهان اسیری ‏در خانه على می ‏آید. و همانند شب‏هاى پیش گرده نان‏ها نصیب وى می ‏شود. افطار هر سه روز روزه با آب خالص سپرى می ‏شود! رخسار اهل بیت از گرسنگى رنجور شده است. رسول الله (ص) وارد خانه على و فاطمه شده، رخسار رنجور آنان را مشاهده می كند سبب می ‏پرسد فاطمه براى پدر توضیح می دهد. آنگاه ایثار على و فاطمه تجلى می نماید و غذاى بهشتى نصیب خانواده عترت می ‏گردد. خداى سبحان ستایش از ایثار آنها بخشى از آیات سوره انسان را نازل می ‏نماید:(2) یوفون بالنذر و یخافون یوما كان شره مستطیرا و یطعمون الطعام على حبه مسكینا و یتیما و اسیرا.(3) «به نذر خود وفا می كنند و از شر و عذاب فراگیر روز قیامت در هراسند. طعام را با این كه خود نیاز دارند و محبوب آنهاست در راه خدا به مسكین و یتیم و اسیر اطعام می ‏نمایند».

ب:انفاق مال در راه خدا در صورتى تاثیر گذار است و باعث تزكیه نفس می شود و انسان را از وابستگى نجات می دهد كه اولا انسان در انفاق خویش اخلاص داشته باشد ریا نكند، براى بدست آوردن خوشنودى خدا انفاق كند. دیگر این كه از بهترین و پاك‏ترین اموال شخصى خود انفاق كند. انفاق چیزهایى كه به كار انسان نمی ‏خورد یا افزون بر نیازهاى انسان است كه در تمام این موارد محبوب انسان هم نخواهد بود، سازندگى و تاثیر مطلوب را نخواهد داشت: و انفقوا من طیبات ما كسبتم. (4) «از پاكترین و پاكیزه ‏ترین اموال خود انفاق كنید.»


على (ع) دو ركعت از نماز ظهرش را بجا آورده است. نیازمندى به وى خطاب نموده از او طلب كمك می كند. على انگشتر قیمتى كه هزار دینار ارزش داشت و انگشتر مخصوص پادشاه حبشه بوده و از جانب نجاشى به رسول الله (ص) هدیه شده بود و رسول الله (ص) هم آن را به على هدیه نموده بود،از انگشت‏ خویش بیرون آورده و در حال نماز به نیازمند می ‏دهد.(5)

قرآن از این انفاق ستایش می ‏كند: انما ولیكم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاة و یؤتون الزكاة و هم راكعون.(6) «رهبر شما مردم،خدا و پیامبرش و آن كسانی ‏اند كه به خدا ایمان دارند و نماز را به پا می ‏دارند و در هنگامى كه در ركوع هستند زكات می ‏پردازند».

ج:شخص گرسنه‏ اى به رسول الله (ص) مراجعه نموده طعام می ‏طلبد. حضرت كسى را براى تهیه طعام به حجره‏ هاى همسران خویش می فرستد. آنها می گویند چیزى جز آب در حجره‏ ها پیدا نمی ‏شود. رسول الله (ص) خطاب به حاضرین می ‏فرماید: چه كسى حاضر است این شخص را امشب مهمان كند. على علیه السلام داوطلب می ‏شود همراه مهمان به منزل مراجعه می ‏كند. از دختر رسول الله (ص) می پرسد چه چیز یافت می ‏شود. فاطمه (ع) جواب می دهند تنها غذاى بچه‏ ها وجود دارد. على می ‏فرماید مهمان را بر كودكان خویش برمی ‏گزینیم. كودكان با شكم گرسنه سر بر بالین می نهند اما مهمان رسول الله (ص) را پذیرایى می نمایند. خداى سبحان از این ایثار على و فاطمه ستایش می ‏كند:(7) و یؤثرون على انفسهم و لو كان بهم خصاصة.(8) «با این كه خود شدیدا نیازمند هستند دیگران را بر خود برمی گزینند.» این است ایثارعلى(ع) در راه خدا.

البته در این گونه موارد اسرارى وجود دارد كه چه بسا براى همگان آشكار نباشد، كه چگونه امام همام فرزندان تحت تكفل خویش را گرسنه می خواباند و از قوت آنان مهمان پذیرایى می ‏نماید؟! آیا پیروان حضرت در این حد مكلف هستند؟ شاید كسى از فقها به چنین تكلیفى فتوا ندهند. لیكن امام همام كه محرم اسرار است، این چنین عمل می كند. در هر صورت ایثار على كاملا بر پیروانش آشكار و شایسته الگوگیرى است. على از دست رنج و كار و تلاش خویش فراوان انفاق نمود. على در مزرعه بیل می ‏زد و نخلستان آباد می ‏كرد و از كد یمین و عرق جبین خویش هزاران بنده آزاد كرد: ان امیر المؤمنین علیه السلام اعتق الف مملوك من كده یده.(9)

على(ع) در تلاش سازندگى براى همگان الگو بود. قنات‏هاى فراوان جارى نمود و نخلستان‏هاى بسیارى در اطراف مدینه آباد و سر سبز نمود در عین حال كه خود از زندگى در سطح بسیار پایین بر خوردار بود. چنین سازندگى و تلاش را انجام می ‏داد و به آن افتخار می نمود.

على(ع) به گونه‏ اى صحرا را آباد كرد و آب‏ها جارى می ‏نمود كه هیچ گونه وابستگى به مال و مزرعه و قنات خویش پیدا نمی ‏كرد. وى قنات حفر كرد وقتى آب همانند گردن شتر به سوى آسمان فوران شد، فورا آن را وقف حجاج بیت الله الحرام و رهگذران نمود. امام صادق (ع) می ‏فرماید: رسول الله (ص) زمینى را تقسیم نمود بخشى از این سهم على شد. در میان آن چشمه حفر نمود آب همانند گردن شتر جارى شد. فرمود بشارت بدهید به ورثه كه این صدقه خالص در راه حجاج بیت الله الحرام و رهگذران: و بشر الوارث هى صدقة بتة بتلاء فی جیج‏بیت الله و عابر سبیل الله.(10)

انفاق و ایثار امامان از بهترین اموال خویش و در سخت‏ ترین شرایط نیازمندى صورت می ‏گرفت. این چنین است آنان الگوى زندگى و تلاش در سازندگى براى همگان هستند. آنان با این ارزش‏ها دلها را شیفته خود و چشم ‏ها را خیره هنرهاى خویش نموده ‏اند و وحى الهى و سروش آسمانى از سیره، انفاق و ایثار آنان، این چنین ستایش می نماید.


پی ‏نوشتها:

1.توبه،41.

2.نور الثقلین،ج 5،ص 470.

3.انسان،8

4.بقره،267.

5.نور الثقلین،ج 1،ص 643.

6.مائده،55.

7.بحار،ج 41،ص 34.

8.حشر،9.

9.فروع كافى،ج 5،ص 74.

10.بحار،ج 41،ص 40.

امام على(ع) الگوى زندگى صفحه 49



طبقه بندی: امام علی(ع)،